Status

Update over de huidige status van het Spinhuis
Het is de hoogste tijd dat wij eens openbaar maken wat er het afgelopen jaar allemaal in de achtergrond is gebeurt. Terwijl wij druk bezig waren met het draaiende houden van een drukbezocht sociaal-centrum met allerlei activiteiten lijkt het er nu op dat ons huidige voortbestaan onzeker is en dat de toekomst van de Torensluis open ligt. Hieronder volgt een korte uiteenzetting van wat er heeft plaatsgevonden, gevolgd door het voorstel voor toekomstige invulling van de ruimte die wij kort geleden hebben ingediend bij het stadsdeel.

In september 2015 betrokken wij de in onbruik gevallen ruimten van de Torensluis. De gemeente, eigenaar van de Torensluis, stelde ons een paar maanden daarna voor aan twee (buurt-)groepen om tot een gezamenlijk plan te komen voor invulling van toekomstig gebruik van de Torensluis. Het stadsdeel gaf ons de kans om samen met deze groepen na te denken en een gezamenlijk plan te vormen over toekomstige invulling van de ruimte. In het nieuwe gebiedsplan 1012 van de gemeente werd opgenomen dat de Torensluis een maatschappelijke functie zou krijgen voor verschillende buurt-gerelateerde activiteiten. Verder was er met de gemeente overeengekomen dat zij de ruimte zou renoveren (o.a. de lekkages verhelpen), waarna een nieuwe stichting een bruikleenovereenkomst zou kunnen sluiten.

Wij vinden het uitermate belangrijk dat de Torensluis ook op de lange termijn behouden blijft voor buurt en stad. Het moet een podium blijven bieden voor debat, discussie en cultuur. Wij willen vermijden dat de plek,  zoals al zoveel van de publieke ruimte van Amsterdam, gecommercialiseerd wordt,. Daarnaast willen wij altijd een welkome ruimte blijven voor buurtbewoners en faciliteren wij graag direct omwonenden die behoefte hebben aan een plek om iets te organiseren. Om die reden stonden en staan wij open voor verregaande samenwerking met buurtgroepen. De twee partijen waarmee wij in gesprek gingen om tot een gezamenlijk initiatief te komen waren StadsdorpBuurt7 en Brug9buurt. Met zijn drieën (en Fred Kramer van de VVAB als bemiddelaar) waren wij in een ver stadium over een te vormen stichting en hoe wij de ruimte gezamenlijk zouden gaan beheren en invullen. Totdat eind november het moment kwam om het overeengekomen document te ondertekenen. Tot onze spijt trokken de twee andere partijen zich terug uit het initiatief.

Hiermee kwam de toekomst van het Spinhuis (en de toekomst van de Torensluis) weer open te liggen. Via via vernamen wij dat er de mogelijkheid was om voor 14 december een voorstel voor de toekomst van de Torensluis in te dienen bij het Dagelijks Bestuur van stadsdeel centrum. In alle haast zijn wij toen op zoek gegaan naar andere mogelijke samenwerkingsverbanden. Deze zoektocht was niet moeilijk. Verscheidene organisaties, die net als wij een cultureel en maatschappelijk belang dienen, vaak met een veel langer en formeler bestaan dan het onze, worden geconfronteerd met de verregaande commercialisatie van de binnenstad. Door Disneyficering, hypergentrificatie en de voortschrijdende totale uitverkoop van de stad wordt Amsterdam steeds minder divers en toegankelijk voor politieke en maatschappelijk initiatieven. Wijkcentrum D’Oude Stadt is gedwongen op zoek te gaan naar een nieuwe plek door de vervijfvoudiging van haar huur. Ook Stichting Het Gespuis, die al sinds 1997 talloze maatschappelijk, politieke en culturele jongerenorganisaties met haar ruimte faciliteert, wordt geconfronteerd met het aflopen van haar huurcontract medio 2018. Beide organisaties hebben een intentieverklaring tot samenwerking geschreven, die hieronder te lezen valt.

Met onze ingebruikname van de Torensluis hebben wij nu al meer dan een jaar de uitverkoop van de binnenstad een bescheiden halt toe geroepen. Wij willen ruimte blijven bieden aan alle inwoners, die zich door massa-toerisme, gentrificatie en ontoegankelijke commerciële exploitatie steeds meer uit hun eigen binnenstad verdreven voelen. Daarom hebben wij op 13 december het onderstaande voorstel ingediend bij het Dagelijks Bestuur van stadsdeel centrum. Omdat wij weinig tijd hadden zal het verder geconcretiseerd moeten worden. Iedereen is welkom om met ons mee te denken. Vooralsnog wachten wij het antwoord van het stadsdeel af.

– Het Spinhuis Collectief (30-12-2016)


Voorstel Torensluis (verstuurd naar het Stadsdeel op 13-12-2016)

1. Inleiding
De Torensluis is een Rijksmonument uit 1648, één van de eerste stenen bruggen van Amsterdam. De ‘sluis’ (= stenen brug) is vooral uniek vanwege de restanten van de Jan Rodenpoortstoren die aanwezig zijn in het oostelijke brughoofd. Op de plein-achtige brug bevindt zich een markant borstbeeld van Multatuli.

De omgeving van de Torensluis vormt een relatief rustige en ruime oase in de drukke binnenstad, aan het Singel, direct achter Dam en Magna Plaza. De sluis is ook een leefruimte: de ‘voortuin’ van de bewoners aan en rondom de brug, waar overdag sprake is van gezellige reuring en ‘s avonds van een rustige ambiance. De laatste jaren nemen de drukte en onbalans echter ook in dit deel van de stad zienderogen toe, met name overdag.

De brug zelf is in de zeventiger jaren volledig gerestaureerd en rond 2004 opnieuw gefundeerd, waarmee de herontdekte ruimte in het oostelijke brughoofd weer gebruikt kon worden. Na een korte tijd van gebruik voor diverse kleinschalige evenementen/functies, is de ruimte weer leeg komen te staan, onttrokken aan het oog van het publiek. In principe is deze geschikt voor hedendaags gebruik, maar diverse noodzakelijke voorzieningen zijn afgesloten of verwijderd en de ruimte wordt bedreigd door verval tengevolge van leegstand en lekkages.

In september 2015 is het pand betrokken door het Spinhuis collectief, een groep idealistische studenten die deel waren van de studentenprotesten eerder dat jaar. De onafhankelijke groep organiseert sindsdien in samenwerking met andere organisaties met regelmaat evenementen in de ruimte op het raakvlak van cultuur, vermaak en politiek.

Het afgelopen jaar was het Spinhuis Collectief samen met Stadsdorp7 en Brug9Buurt één van de initiatiefnemers om middels een rechtspersoon en het aangaan van een (huur)overeenkomst met stadsdeel Centrum om op langere termijn gebruik te maken van de Torensluis. Dit initiatief is helaas stukgelopen. Op dit moment zijn wij nieuwe samenwerkingsverbanden aan het verkennen.
2. Wie zijn wij
Het Spinhuis Collectief is een horizontaal georganiseerd collectief dat is voortgekomen uit de Amsterdamse studentenbeweging. Het collectief heeft zich gevormd rondom de kraak van de common room in het Spinhuis (het voormalig sociologie- en antropologiegebouw van de UvA) uit protest tegen het verdwijnen van de laatste autonome, door studenten gerunde ontmoetingsplaats binnen de universiteit. Hoewel haar samenstelling steeds gemengder wordt, bestaat Het Spinhuis Collectief dan ook voornamelijk uit studenten en UvA alumni.

Als collectief zijn wij van mening dat de academische gemeenschap te ver afstaat van de maatschappij. Wij staan voor een universiteit die stevig geworteld is in de samenleving en streven ernaar de academische gemeenschap actief met buurt, stad en maatschappij te verbinden. Daartoe hebben wij in september 2015 het initiatief genomen de in onbruik geraakte ruimtes van de Torensluis in gebruik te nemen en open te stellen voor de buurt en de academische gemeenschap.

Wij opereren zonder winstoogmerk en volledig op basis van vrijwillige inzet. Met de ruimte die wij nu alweer ruim een jaar bieden, willen wij een toegankelijke, laagdrempelige brug zijn voor studenten naar andere (maatschappelijke) groepen en vice versa. In onze zelforganiserende en vrije ruimte, waar geld en commerciële belangen geen rol spelen, krijgen studenten, buurtbewoners, kunstenaars en andere geïnteresseerden de kans om nieuwe projecten op te zetten en te experimenteren. Door het faciliteren van een ontmoetingsplek geven we mensen de kans om door hun geïndividualiseerde bestaan heen te breken en om hun ideeën en vaardigheden met elkaar te delen. Vrije ruimtes zoals die van de huidige Torensluis zijn dan ook broedplaatsen van creativiteit en maatschappelijk engagement die een tegenwicht bieden aan de verdere commercialisering en disneyficatie van de stad.

3. Het bredere netwerk en toekomstige samenwerkingsverbanden
Het Spinhuis Collectief is meer dan het collectief alleen. De ontplooide activiteiten komen van een breder netwerk van diverse groepen en personen. Wij faciliteren deze en stellen hen in staat om binnen de door ons opgestelde regels zelfstandig evenementen te plannen en te organiseren. Sinds wij de ruimte in gebruik hebben genomen hebben bewoners uit de directe omgeving activiteiten georganiseerd, maken studie-verenigingen ervan gebruik, zijn er yoga-klassen op donatie, is er theater en muziek, en worden er film- of info-avonden georganiseerd door diverse maatschappijkritische groepen. Groepen zoals University of Colour, die zich hard maken voor dekolonisatie van de universiteit, staan er zij aan zij met ongedocumenteerde migranten van We Are Here, de studievereniging van filosofie, AmFiBi, het duurzame pop-up cateringcollectief Guerilla Kitchen, verscheidene muzikanten en theatermakers. Naast het bestaande netwerk blijven wij op zoek naar nieuwe mogelijkheden tot samenwerking. In de bijlagen hebben wijeen aantal intentieverklaringen van gelieerde organisaties verzameld, met een vooruitwijzing naar de programma-elementen die in de toekomst door hen verzorgd kunnen worden.

Het afgelopen jaar was het Spinhuis Collectief samen met Stadsdorp7 en Brug9Buurt één van de initiatiefnemers om middels een rechtspersoon en het aangaan van een (huur)overeenkomst met stadsdeel Centrum om op langere termijn gebruik te maken van de Torensluis. Dit initiatief is helaas stukgelopen. Het Spinhuis Collectief is daarom sinds kort in overleg met twee organisaties in de buurt om duurzame en verregaande vormen van samenwerking te verkennen[1]. Wijkcentrum d’Oude Stadt en Het Gespuis hebben al een veel langer formeel bestaan, maar we zien wel degelijk overeenkomsten. Beiden faciliteren met hun beschikbare ruimte de wensen en benodigdheden van bewoners en groepen. Beide organisaties worden draaiende gehouden door vrijwilligers. Daarnaast hebben zij allebei belang bij het bestaan van maatschappelijke ruimte en gaan zij allebei een onzekere toekomst tegemoet wat betreft hun eigen huisvesting. Zie hieronder hun verklaringen. [1] [2]

Wij denken dat we elkaar op vele manieren kunnen aanvullen in de nog verder te verkennen samenwerkingsverbanden. Juist doordat wij onze verschillende achterbannen met elkaar in contact kunnen laten brengen kan er kruisbestuiving plaatsvinden tussen verschillende generaties en groepen mensen met nieuwe inspirerende projecten tot gevolg.

4. Missie
Ondanks dat we in een tijd leven van ongekende welvaart, gezondheid en vreedzaamheid, hebben we tegelijkertijd te maken met vermijdbare maatschappelijke problemen zoals steeds verder groeiende ongelijkheid en bestaansonzekerheid, doorgeslagen individualisme, bureaucratisering en vervuiling van onze leefomgeving. De Amsterdamse binnenstad met zijn steeds groeiende aantallen toeristen die de stad gebruiken als wegwerp-woonplaats, vormt hiervan een microkosmos, waar puur op basis van koopkracht geconsumeerd kan worden zonder verder verantwoordelijkheid te nemen of rekening met anderen te houden.

Als collectief bieden wij hieraan tegenwicht door een plek te bieden aan horizontale zelf-organisatie, laagdrempeligheid, wederzijds respect en door te functioneren zonder winstoogmerk. Een plek voor gemarginaliseerde en minder bedeelde groepen binnen uit de omgeving om samen te komen en te verbinden. Waar men ongeacht sociale status kan rekenen op een menswaardige behandeling. Een podium waar men kan experimenteren met ideeën, met de ruimte om te falen. Een huiskamer voor de buurt, waar mensen kunnen ontmoeten zonder veel ceremonie of regelgeving.

Met een centrale locatie aan de Singel, vlak tegenover het PC Hoofthuis van de UvA, is het gebouw niet alleen toegankelijk voor studenten van de UvA, maar voor de hele stad. Nu al maken uiteenlopende groepen gebruik van het pand. Het Spinhuis Collectief blijft daarnaast actief op zoek naar nieuwe partnerorganisaties die in de Torensluis aansprekende activiteiten kunnen ontplooien.

5. Doelgroep
Gezien de centrale ligging van de Torensluis streven wij ernaar om ruimte te bieden aan alle inwoners van Amsterdam, die zich door massa-toerisme, gentrificatie en ontoegankelijke commerciële exploitatie steeds meer uit hun eigen binnenstad verdreven voelen. Tegelijkertijd is ons collectief binnen de omgeving van de Torensluis uitgegroeid tot wat het nu is en is het plan zoals het er nu ligt gevormd door onze directe ervaringen met deze buurt. Wij zullen ons in de toekomst dan ook bij uitstek op de buurt blijven richten. Hieronder staan wij dan ook even stil bij wat dat betekent: de buurt. Hoe wordt ‘de buurt’ normaal gesproken gedefinieerd? Wie behoren er tot de buurt en wie niet?

Veel mensen hebben het, wanneer zij over ‘de buurt’ spreken, in de praktijk vaak over die mensen hun omgeving waarmee zij zich reeds verbonden voelen. Bijzonder Hoogleraar Actief Burgerschap Evelien Tonkens vertelt in dit kader: ‘De buurt is aangewezen als de natuurlijke habitat van de participerende burger. Door actief te worden in de buurt vinden mensen elkaar, ongeacht afkomst, zo is de overtuiging. Dat gebeurt soms ook. Maar vaker zien we het omgekeerde mechanisme: soort zoekt soort, qua opleiding, etniciteit, leeftijd, enzovoorts.’[2] Veel buurtinitiatieven zijn dus in de praktijk niet inclusief of verbindend, maar richten zich binnen de buurt alleen op een zeer specifieke doelgroep.

Door onderzoekers en beleidsmakers wordt de buurt vaak uitgedrukt in statistieken: percentage sociale huurwoningen; percentage algemene bijstandsuitkeringen; percentage gehuwde personen; percentage niet-westerse ‘allochtonen’; percentage personen 65 jaar en ouder etc. In de 1,5 jaar dat wij hier nu zijn hebben wij echter gemerkt dat de buurt veel meer omvat dan dat en dat zij zich moeilijk in statistieken laat uitdrukken. Onder de buurt verstaan wij niet alleen de mensen die wij kennen of de mensen die er wonen en werken, maar ook de mensen die hier dagelijks langskomen, de studenten en de mensen die je in het straatbeeld ziet.

Bijna dagelijks lopen nieuwsgierige en zoekende mensen spontaan bij ons binnen. Wij zien onder andere oude Amsterdammers op zoek naar een praatje, tieners op zoek naar een plek om te mogen zijn, rondslenterende mensen die gebukt gaan onder eenzaamheid en behoefte hebben aan een luisterend oor, studenten op zoek naar een plek om zich thuis te voelen en te organiseren, expats op zoek naar aansluiting, omwonenden op zoek naar verbinding, mensen met een kleine beurs op zoek naar toegankelijke activiteiten en idealisten op zoek naar gelijkgestemden. Al deze mensen zijn te vinden in onze buurt en het zijn allemaal mensen op zoek naar een plek. Die plek willen wij graag blijven bieden.

Aansluitend bij het bovenstaande richten wij ons ook nadrukkelijk op mensen uit de buurt en de stad die een ruimte zoeken om laagdrempelig te kunnen organiseren. Via onze mail krijgen wij bijna dagelijks verzoeken van mensen die op zoek zijn naar een ruimte om te vergaderen, op te treden, te exposeren, films te vertonen en om debat- en discussieavonden te organiseren. Juist in het drukke bedrijvige centrum van onze binnenstad denken wij dat het heel belangrijk is dat mensen deze mogelijkheid behouden.

6. Activiteiten
De Torensluis bestaat uit twee grote ruimtes en een tussenruimte, dus er kunnen gemakkelijk activiteiten gelijktijdig georganiseerd worden. Zo ontstaat er synergie tussen de meer informatieve en culturele, op vermaak gerichte activiteiten. Bovendien zijn veel van de activiteiten die plaatsvinden bij de Torensluis lastig in een hokje te plaatsen: cultuur, politiek en gezelligheid lopen dwars door elkaar en vullen elkaar aan. Zo is het prima mogelijk om dat er tegelijk een volkskeuken, kunstexpositie en taalcafé plaatsvinden, of een (politieke) filmavond met aansluitende borrel en discussie.

Alle activiteiten zijn op donatiebasis georganiseerd en vrij toegankelijk, en behouden daardoor een laagdrempelig karakter. Daarnaast ligt de nadruk op egalitaire waarden en sociale verbinding. In de bijlage is een overzicht te vinden van alle historische activiteiten in Het Spinhuis sinds 2015, hieronder volgt een samenvatting van een aantal in het oog springende evenementen.

Debatten en infoavonden, (politieke) discussies, vergaderingen
Open en levendige discussieavonden vormen voor ons, als uitwas van de hedendaagse studentenbeweging, de ruggengraat van onze programmering. De focus ligt daarbij op actuele thema’s op het scherpst van de snede. Thema’s die zowel de universiteit, de stad, als de wereld aangaan, zoals: gentrificatie, migratie en vluchtelingenpolitiek, milieuproblematiek, dekolonisatie en verschillende vormen van onderdrukking. Zo organiseerde University of Colour bij ons vergaderingen, werd de alternatieve referendum-campagne ‘Stem Groen’ er gepresenteerd, werden de bladen Royal Tombs en Heroïne gelanceerd en was er onlangs een infoavond met Milieudefensie over TTIP en CETA.

Sociale activiteiten
Voor de bezoekers van de Torensluis en aan het collectief gelieerde organisaties is de ruimte ook beschikbaar voor simpele sociale activiteiten, zoals spelletjesavonden, borrels en om samen te eten. Zo waren er de borrels van Filosofische studievereniging Amfibi, en is er iedere week volkskeuken (voku), die afwisselend door Guerilla Kitchen en het collectief zelf georganiseerd worden. Bij de voku’s wordt uitsluitend veganistisch gekookt, voor zo ver dat kan met ingredienten die gedoneerd worden door supermarkten in de buurt zoals Marqt. Daarmee is het niet alleen een kans om samen te eten en een praatje te maken, maar wordt er tegelijkertijd bewustwording gecreeerd over voedselproduktie en -verspilling.

Cultureel podium
Natuurlijk is er ook ruimte voor cultuur. De kleine ruimtes zijn bij uitstek geschikt voor kleine en/of beginnende bands. Een scherm en projector zijn aanwezig voor kleine filmvertoningen, er is geregeld open podium voor poezie, toneel en muziek. Denk aan thematische poetryslams, zoals één over feminisme en één voor en door middelbare scholieren, een avond vol experimentele jazz tijdens het DOEK-festival en zelfs een poëzie- en theatervoorstelling in 7 talen. Dankzij het internationale netwerk van het Spinhuis Collectef konden de films A Thin Wall en Blokada worden gescreend in combinatie met een gesprek met de regisseurs tijdens de vaste filmavond. Elke donderdag worden daarbij documentaires en obscure arthouse films vertoond, drukbezocht door een loyale achterban.

Persoonlijke groei en ontwikkeling
Overdag is de ruimte uitermate geschikt voor activiteiten rond persoonlijke ontwikkeling. Dit kunnen sportieve lessen zijn, zoals yoga en shaolin kung-fu. Ook waren er chakra-healing-, fotografie- en body-positivity workshops. Taallessen en -café’s, gefaciliteerd door de internationale bewoners van de stad, behoorden ook tot het programma. In principe zijn alle evenementen ook skillsharing, zo kan de voku worden aangegrepen om een kookles te geven, en zijn kleine reparaties en creatieve workshops een mogelijkheid tot leren over installatietechniek, tekenen en schilderen.

7. Organisatiestructuur
Om verantwoordelijkheid te kunnen nemen voor duurzaam gebruik van de de Torensluis zijn wij van plan om in de nabije toekomst een rechtspersoon in leven te roepen, die een (huur)overeenkomst kan sluiten met stadsdeel Centrum. De meest geëigende rechtspersoon voor dit samenwerkingsverband is een ‘stichting zonder winstoogmerk’. Jaap Draaisma, directeur van broedplaatsenontwikkelaar Urban Resort, heeft zich bereidt verklaard om in de oprichtingsfase op te treden als adviseur en om deze rol te blijven vervullen nadat er een overeenkomst is gesloten met stadsdeel Centrum.

De precieze organisatiestructuur is nog niet duidelijk aangezien we nog in een beginnend overleg zijn met Wijkcentrum d’Oude Stadt en het Gespuis. Wel is duidelijk dat Stichting Torensluis volledig zal steunen op vrijwilligers, die met hun ideeën en organisatie-inzet aan de basis staan van de programmering.

8. Exploitatie
De stichting kent geen winstoogmerk en zal werken met een kostendekkende exploitatie. Voor de activiteiten zullen we geen entreegelden vragen, maar bezoekers mogen geattendeerd worden op de mogelijkheid om een financiële bijdrage te leveren. Onze inkomsten zullen daarmee primair bestaan uit donaties.

Een groot deel van de vrijwilligers zal naast hun inzet op maandelijkse basis doneren en verder verwachten we met fundraising het nodige binnen te kunnen halen. Bij het faciliteren van niet-commerciële activiteiten van derde partijen is het mogelijk om een naar hun inziens redelijke bijdrage te vragen. Voor drankjes op locatie vragen we een kleine vergoeding. Deze aan de programmering gekoppelde barvoorziening kent bescheiden marges en leidt niet tot concurrentie met reguliere horeca.

9. Promotie
In onze ervaring spreekt de programmering in de Torensluis dermate aan, dat de activiteiten die er worden georganiseerd zichzelf lijken te promoten. Wij hebben inmiddels dan ook een grote schare trouwe bezoekers, een website, een mailinglist en een Facebook pagina met een groot bereik waarop wij onze evenementen aankondigen[3].

Natuurlijk zullen de activiteiten die worden aangeboden in de Torensluis daarnaast onder de aandacht worden gebracht door middel van maandelijkse posters en flyers met de actuele programmering. Deze posters en flyers zullen verspreid worden op verschillende locaties, zoals onderwijsinstellingen, door buurtbewoners bezochte horecagelegenheden, buurthuizen en sociale centra. Om alle direct omwonenden te betrekken, te bereiken en te informeren ligt er bovendien een buurt enquête klaar.
[1] Zie Bijlage 1 voor de verklaringen van Wijkcentrum d’Oude Stadt en Het Gespuis
[2] http://www.actiefburgerschap.nl/wp-content/uploads/2014/04/Afscheidsrede-16april14.pdf
[3] Zie spinhuis.org en fb.com/hetspinhuis